Όταν ένα φυσικό χριστουγεννιάτικο δέντρο φτάνει σε ένα σημείο πώλησης, ο καταναλωτής βλέπει συνήθως το τελικό αποτέλεσμα: το ύψος, το χρώμα, την πυκνότητα των κλαδιών και τη συνολική του εικόνα. Πίσω από αυτή την εικόνα, όμως, βρίσκεται μια πολυετής διαδικασία καλλιέργειας και μια σειρά χαρακτηριστικών που καθορίζουν αν ένα δέντρο θεωρείται πραγματικά ποιοτικό.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην επαγγελματική παραγωγή τα Έλατα δεν αξιολογούνται αποκλειστικά με βάση το ύψος τους. Η συμμετρία, η κατανομή των κλαδιών, η κατάσταση των βελονών, η κορυφή και η φρεσκάδα αποτελούν εξίσου σημαντικά στοιχεία. Σε ορισμένες χώρες υπάρχουν μάλιστα αναλυτικά πρότυπα ταξινόμησης των χριστουγεννιάτικων δέντρων σε διαφορετικές ποιοτικές κατηγορίες.
Το ύψος είναι μόνο η αρχή
Η πρώτη πληροφορία που αναζητά κάποιος όταν επιλέγει δέντρο είναι συνήθως το ύψος. Είναι λογικό: ένα έλατο πρέπει να χωρά στον διαθέσιμο χώρο και να αφήνει αρκετή απόσταση από την οροφή για την κορυφή ή το αστέρι. Ωστόσο, δύο δέντρα ίδιου ύψους μπορεί να διαφέρουν αισθητά ως προς την εμφάνιση.
Η σχέση ύψους και πλάτους επηρεάζει σημαντικά τη συνολική εικόνα. Ένα δέντρο με ισορροπημένη κωνική μορφή δείχνει διαφορετικό από ένα πολύ στενό ή υπερβολικά πλατύ δέντρο, ακόμη κι αν και τα δύο έχουν ακριβώς το ίδιο ύψος. Στα επίσημα πρότυπα ταξινόμησης του USDA Agricultural Marketing Service, μεταξύ των χαρακτηριστικών που εξετάζονται περιλαμβάνονται το φυσιολογικό σχήμα, η πυκνότητα, η φρεσκάδα, η υγεία και η γενικότερη κατάσταση του δέντρου.
Συμμετρία: γιατί δεν χρειάζεται ένα φυσικό δέντρο να είναι «τέλειο»
Ένα από τα χαρακτηριστικά που παρατηρεί πρώτα το μάτι είναι η συμμετρία. Στην πράξη, όμως, ένα φυσικό δέντρο δεν είναι βιομηχανικό προϊόν και επομένως δεν υπάρχουν δύο απολύτως ίδια έλατα. Μικρές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις πλευρές του δέντρου είναι φυσιολογικές και αποτελούν μέρος του χαρακτήρα του.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική ισορροπία. Ο κεντρικός κορμός πρέπει να δημιουργεί μια καθαρή κατακόρυφη γραμμή, ενώ τα επίπεδα των κλαδιών καλό είναι να αναπτύσσονται με σχετικά ομοιόμορφο τρόπο γύρω του. Μικρά κενά μπορούν μάλιστα να αποδειχθούν χρήσιμα κατά τον στολισμό, επειδή δημιουργούν χώρο για μεγαλύτερα στολίδια που διαφορετικά θα χάνονταν μέσα σε ένα εξαιρετικά πυκνό φύλλωμα.
Η πυκνότητα των κλαδιών και ο ρόλος της καλλιέργειας
Η πυκνότητα είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό που συχνά συνδέεται με την ποιότητα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι το πυκνότερο δέντρο είναι πάντοτε και το καλύτερο. Η ιδανική μορφή εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο πρόκειται να στολιστεί.
Ένα πυκνό δέντρο δημιουργεί γεμάτη πράσινη εικόνα και μπορεί να λειτουργήσει εντυπωσιακά ακόμη και με σχετικά λιτό στολισμό. Ένα ελαφρώς πιο ανοιχτό δέντρο, από την άλλη, προσφέρει περισσότερο χώρο για μπάλες, χειροποίητα στολίδια και φωτισμό σε μεγαλύτερο βάθος. Στην επαγγελματική αξιολόγηση, επομένως, εξετάζεται περισσότερο η ομοιόμορφη κατανομή της βλάστησης παρά απλώς ο αριθμός των κλαδιών.
Η μορφή αυτή δεν εμφανίζεται μέσα σε μία σεζόν. Τα χριστουγεννιάτικα δέντρα χρειάζονται χρόνια ανάπτυξης, ενώ η τελική ποιότητα επηρεάζεται από παράγοντες όπως το γενετικό υλικό, οι συνθήκες της καλλιέργειας και η ανάπτυξη κάθε μεμονωμένου δέντρου. Επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Forests για το Nordmann fir αξιολόγησε χαρακτηριστικά όπως το ύψος, το μήκος και τη γωνία των κλαδιών, το χρώμα των βελονών και τη συγκράτησή τους μετά τη συγκομιδή, δείχνοντας πόσο σύνθετη είναι στην πραγματικότητα η έννοια της «ποιότητας».
Χρώμα και βελόνες: δύο στοιχεία που αποκαλύπτουν πολλά
Το φύλλωμα είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός ελάτου. Στην περίπτωση του Nordmann, οι βελόνες έχουν συνήθως σκούρα πράσινη και γυαλιστερή επάνω επιφάνεια, ενώ στην κάτω πλευρά τους διακρίνονται δύο ανοιχτόχρωμες λωρίδες. Σύμφωνα με τον δανέζικο κλαδικό φορέα Danske Juletræer, το Nordmann fir έχει επίσης μαλακές, μη ιδιαίτερα αιχμηρές βελόνες και είναι γνωστό για την καλή μετασυλλεκτική του συμπεριφορά.
Για τον καταναλωτή, το σημαντικότερο είναι οι βελόνες να δείχνουν ζωντανές και το φύλλωμα να διατηρεί φυσικό χρώμα. Εκτεταμένες ξηρές περιοχές, υπερβολικά εύθραυστες βελόνες ή εμφανής αφυδάτωση αποτελούν διαφορετική περίπτωση από τις μικρές φυσικές ατέλειες που μπορεί να έχει οποιοδήποτε δέντρο.
Η κορυφή είναι μικρή λεπτομέρεια με μεγάλη σημασία
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που συχνά παραβλέπεται είναι ο κεντρικός οδηγός, δηλαδή το ανώτερο τμήμα του κορμού. Μια σχετικά ευθεία και σαφώς διαμορφωμένη κορυφή βοηθά τόσο στη συνολική συμμετρία όσο και στην τοποθέτηση του τελικού στολιδιού.
Η ποιότητα, πάντως, πρέπει να κρίνεται συνολικά. Ένα δέντρο μπορεί να έχει μια μικρή ατέλεια σε κάποιο κλαδί αλλά εξαιρετική μορφή από τις πλευρές που θα είναι ορατές μέσα στο σπίτι. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν το δέντρο πρόκειται να τοποθετηθεί σε γωνία ή μπροστά από τοίχο, όπου μία πλευρά του πρακτικά δεν θα φαίνεται.
Φρεσκάδα: το χαρακτηριστικό που δεν φαίνεται πάντα στη φωτογραφία
Στην περίπτωση ενός κομμένου δέντρου, η εμφάνιση κατά τη στιγμή της αγοράς είναι μόνο μέρος της εικόνας. Σημαντική είναι και η μετασυλλεκτική του κατάσταση. Ένα Αληθινό Χριστουγεννιάτικο δέντρο που έχει διατηρηθεί σωστά μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή έχει καλύτερες προϋποθέσεις να διατηρήσει την εμφάνισή του κατά τη διάρκεια των γιορτών.
Η συγκράτηση των βελονών αποτελεί μάλιστα αντικείμενο συστηματικής έρευνας στην παραγωγή χριστουγεννιάτικων δέντρων. Δεν εξαρτάται μόνο από το είδος, αλλά μπορεί να επηρεάζεται από την προέλευση του φυτικού υλικού, τις συνθήκες ανάπτυξης και τη διαχείριση μετά την κοπή. Αυτός είναι και ένας λόγος που η φρεσκάδα αποτελεί ξεχωριστό κριτήριο στα συστήματα ποιοτικής αξιολόγησης.
Ένας πρακτικός έλεγχος πριν από την επιλογή
Χωρίς να χρειάζεται κανείς να γνωρίζει επαγγελματικά πρότυπα ταξινόμησης, μπορεί να εξετάσει ορισμένα απλά χαρακτηριστικά πριν επιλέξει το δέντρο του:
- Ύψος: είναι κατάλληλο για τον χώρο όπου θα τοποθετηθεί;
- Πλάτος: υπάρχει αρκετός χώρος ώστε τα χαμηλότερα κλαδιά να ανοίξουν φυσικά;
- Σχήμα: έχει ισορροπημένη συνολική μορφή όταν το κοιτάζουμε από διαφορετικές πλευρές;
- Πυκνότητα: ταιριάζει στον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να το στολίσουμε;
- Χρώμα: το φύλλωμα παρουσιάζει φυσική και σχετικά ομοιόμορφη όψη;
- Βελόνες: δείχνουν εύκαμπτες και σε καλή κατάσταση και όχι έντονα αφυδατωμένες;
- Κορυφή: υπάρχει κατάλληλο σημείο για την τοποθέτηση αστεριού ή άλλου στολιδιού;
- Συνολική εικόνα: μας αρέσει πραγματικά το δέντρο στον χώρο και από την πλευρά από την οποία θα το βλέπουμε;
Η ποιότητα δεν είναι ένα μόνο χαρακτηριστικό
Η επιλογή ενός φυσικού χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι τελικά περισσότερο σύνθετη απ' όσο δείχνει με την πρώτη ματιά. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό που να καθορίζει την ποιότητα. Το ύψος, η αναλογία, η πυκνότητα, το χρώμα, η κατάσταση των βελονών, η κορυφή και η φρεσκάδα λειτουργούν μαζί.
Υπάρχει όμως και ένας παράγοντας που δεν χωρά εύκολα σε κανένα σύστημα ταξινόμησης: η προσωπική προτίμηση. Κάποιος μπορεί να αναζητά ένα πολύ πυκνό και αυστηρά συμμετρικό δέντρο, ενώ κάποιος άλλος να προτιμά ένα πιο ανοιχτό, φυσικό σχήμα με εμφανείς διαφορές ανάμεσα στα κλαδιά. Ίσως αυτό να είναι και ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πραγματικού δέντρου: κάθε έλατο έχει αναπτυχθεί διαφορετικά και, ακόμη και μέσα στην ίδια καλλιέργεια, διατηρεί τη δική του μορφή.